Η ταινία “Καποδίστριας”
Του Οδυσσέα Β. Τσιντζιράκου
Έρχομαι απευθείας στο ζητούμενο δίχως να εκφράσω την προβληματική γύρω από το στήσιμο της ταινίας. Όπως κι αν στηθεί μια ταινία που διαπραγματεύεται ιστορικό ζήτημα, και δη τον Καποδίστρια, επ’ ουδενί δεν πρόκειται να επηρεάσει την νομοτέλεια της ιστορικής πορείας των γεγονότων. Αντιθέτως η ιστορική πορεία αφενός γίνεται τροφοδότης της τέχνης και αφετέρου προβάλλεται μέσω της τέχνης. Και εδώ πρέπει αυστηρά να τονιστεί ότι η λαθεμένη, η λειψή, αλλά και η υπερβολική παρουσίαση ιστορικών γεγονότων μέσω της τέχνης, στο τέλος καταντούν την τέχνη όργανο διαστρέβλωσης της ιστορικής πραγματικότητας, με επακόλουθο την καταστροφικότατη και εθνοκτόνο ημιμάθεια. Και δεν κατάλαβα αν ο συμπαθέστατος κύριος Γ. Σμαραγδής στοχεύει με την ταινία αυτή να ενισχύσει την ιστορική πραγματικότητα ή να ενισχύσει την τέχνη κάμνοντάς την καθρέφτη της ιστορικής πραγματικότητας με δεδομένο πως η ιστορία και η τέχνη βαδίζουν σε δρόμους παράλληλους και μεταξύ των συγκοινωνούντες.
Και θα σημειώσω μια αλήθεια πικρή κι ας κατηγορηθώ υπέρ το δέον. Βέβαια ο κόσμος τρέχει κατά συρροήν να δει την ταινία. Αλλά απ’ τα εκατομμύρια θεατών που είδαν ή θα δουν το έργο, η συντριπτική πλειοψηφία έχει απλώς ακουστά και θολά μάλιστα το όνομα Καποδίστριας. Τίποτα περισσότερο και τίποτα λιγότερο. Κάποιοι λίγοι σχετικώς ξέρουν πως υπήρξε ο πρώτος κυβερνήτης της Ελλάδος! Αλλά το πού, πότε, πώς, δυστυχώς παραμένουν άγνωστα. Και αρκετοί ανάμεσα σ’ αυτούς αναγκάστηκαν κάποτε να μάθουν ότι το κυριότερο έργο του Κυβερνήτη είναι που έφερε στην Ελλάδα τις πατάτες…, λες και είχαμε να κάνουμε μ’ έναν μεγαλοεισαγωγέα! Γενιές και γενιές Ελλήνων μεγάλωσαν με την απαίτηση των δασκάλων τους να μάθουν αυτή τη λεπτομέρεια, λες και αυτό ήταν το παν. Κι ύστερα απορούμε γιατί οι Έλληνες έχουμε τόση σχέση με την ιστορία μας, όση έχει ο διάολος με το θυμίαμα.
Υπάρχουν και κάποιοι, πολύ ελάχιστοι, που γνωρίζουν πολύ καλά τη ζωή και το έργο του Κυβερνήτη! Και, όπως είναι φυσικό, αυτοί έχουν αυξημένες απαιτήσεις. Και αξιολογούν την ταινία με γνώμονα την ιστορική ακρίβεια και την αλληλουχία των γεγονότων, και αφήνουν σε δεύτερη μοίρα τα υπόλοιπα. Και επειδή έχω ασχοληθεί εξονυχιστικά με το έργο του τόσο στην Ευρώπη, όντας υπουργός του Τσάρου, όσο και στην Ελλάδα, όντας Κυβερνήτης, τολμώ να πω ότι δικαιούμαι να διατυπώσω ορισμένες κρίσεις, που να αφορούν στις πάγιες πολιτικές του θέσεις, αλλά και να επισημάνω ουσιαστικές παραλείψεις στο σενάριο της ταινίας, όχι όμως με την πρακτική του μετά Χριστόν Προφήτη. Κι ο καθένας ας κρίνει κατά το δοκούν. Έχουμε λοιπόν και λέμε:
Οι ηθοποιοί επιλέχτηκαν με σωστά εμφανισιακά και υποκριτικά κριτήρια. Επίσης η σχέση Καποδίστρια-Στούρτζα παρουσιάστηκε σχεδόν στις αληθινές της διαστάσεις παρά τις ελλείψεις ή και τις υπερβολές. Τονίστηκε επαρκώς η ανάμιξη και η δράση του κατεστημένου ενάντια στη λαϊκή βούληση. Και, παρά τις ελλείψεις, τονίστηκε η ξένη επέμβαση στα εσωτερικά της Ελλάδας… Και όλες οι προσπάθειες είναι επαινετέες.
Νομίζω όμως πως έπρεπε να βρεθεί τρόπος, είτε με το σενάριο, είτε με τη σκηνοθεσία, να δοθεί στον κόσμο και η πολιτική διαθήκη του Ιωάννη Καποδίστρια. Κριτικός κινηματογράφου δεν είμαι, αλλά έχω την αίσθηση πως κάτι τέτοιο δεν πέρασε στο κοινό. Όπως π.χ.
– Δεν ζη ο άνθρωπος· ζη το έργον του.
– Ο Φιλήκοος των ξένων είναι προδότης.
– Η παιδεία αποτελεί το καλύτερο όπλο.
– Οι άνθρωποι κρίνονται με την μαρτυρία των πράξεών τους.
Βέβαια στην εξέλιξη του έργου έγιναν αρκετές συμφύρσεις και τεράστια χρονικά άλματα έτσι ώστε αλλού να γίνονται περιττοί πλατεασμοί κι αλλού να αφαιρούνται γεγονότα σταθμοί στη ζωή του. Ένας Καποδίστριας ασφαλώς δεν περιορίζεται μέσα σε δύο περίπου ώρες, αλλά σε τέτοιας μορφή παρουσιάσεις υπάρχει ορατός κίνδυνος στρεβλώσεων της ιστορικής πορείας. Αφήνω δε που κυκλοφορεί και μια έρπουσα διάδοση ότι κάποιοι πασχίζουν να αποδομήσουν το σύμβολο Καποδίστριας. Άλλωστε στην Ελλάδα όλα είναι πιθανά.
Και θα ήθελα ν’ απαριθμήσω τις τόσο σημαντικές παραλείψεις, αλλά δεν ξέρω από πού ν’ αρχίσω. Ενδεικτικά αναφέρω κάποιες, αφού πρώτα σημειώσω ότι και με τα όσα περιλαμβάνει η ταινία, με τη φιλότιμη προσπάθεια του Σμαραγδή, το πορτρέτο του Καποδίστρια, μπορεί να δοθεί, έστω κι αν χρειάζεται ιστορικό συμπλήρωμα.
Λοιπόν: έπρεπε να είχαν περιληφθεί
– Οι θυσίες που έκαμε για την Ελλάδα.
– Η αφοσίωση της Στούρτζα στο πρόσωπό του.
– Η πολεμική της Αγγλίας εναντίον του.
– Το πέρασμά του από τον Κόρδιγκτον στη Μάλτα.
– Η παρουσία και η δράση του Δημ. Υψηλάντη.
– Το ότι ξόδεψε ολόκληρη την περιουσία του για την Ελλάδα δίχως να πάρει ούτε μια δραχμή.
– Δεν ακούστηκε το όνομα ούτε η σχέση του με τον φιλέλληνα Εϋνάρδο.
– Ούτε νύξη για την συνθήκη της 6ης Ιουλίου 1827 με την οποία άνοιξε ο διπλωματικός δρόμος της απελευθέρωσης της Ελλάδας, δημιούργημα του Καποδίστρια.
– Καμία αναφορά για την τελική ρύθμιση των συνόρων της Ελλάδας, διπλωματικό επίτευγμα του Ιωάννη Καποδίστρια, που τον πρόλαβε ο θάνατος πριν τη δει.
Είναι αμέτρητοι οι σταθμοί της ζωής του που θα έπρεπε να τονιστούν. Σταχυολόγημα πρόχειρο έκαμα.
Και κλείνοντας θα αναφέρω το χαρακτηρισμό του Σ. Τρικούπη: «Ο Καποδίστριας υπήρξε η Ελληνικωτέρα καρδία».
Τον χαρακτήρισα στο βιβλίο που εξέδωσα για το έργο του ως τον Άγιο της πολιτικής, εφόσον αναδείχτηκε:
– Πρότυπο Ανθρώπου
– Ορισμός της Διπλωματίας
– Σύμβολο της Πολιτικής Αρετής
