Αι ειδοί του Μαρτίου
Άρθρο του Ιωάννη Ξάφη
Η λέξη ειδοί προέρχεται από το λατινικό idus που σημαίνει το μισό, και είναι η μέρα που διαιρεί τον μήνα σε δύο ίσα μέρη.
Σαν σήμερα η 15η Μαρτίου ήταν η 74η ημέρα του Ρωμαϊκού ημερολογίου και ήταν για τους Ρωμαίους επίσημη αργία και θρησκευτική γιορτή αφιερωμένη στον θεό Άρη. Το έτος 44 π.Χ. ανήμερα της 15ης Μαρτίου δολοφονήθηκε στην σύγκλητο ο Ιούλιος Καίσαρας με επακόλουθο την σημαντική αλλαγή στη ροή της Ρωμαϊκής ιστορίας. Η μέρα αυτή «αι ειδοί του Μαρτίου» έχει καταγραφεί στην παγκόσμια ιστορία ως η «αποφράδα ημέρα» των Ρωμαίων. Ο Πλούταρχος στο βιβλίο του «Βίοι παράλληλοι», μας περιγράφει την σκηνή όπου εκείνο το πρωί, ενώ ο Καίσαρας βαδίζει προς την σύγκλητο και το πλήθος τον επευφημεί, αφού ήταν ο πιο δημοφιλής άνδρας της Ρώμης, τον πλησιάζει ο Έλληνας σοφιστής Αρτεμίδωρος ο Κνίδιος, ο οποίος ήταν δάσκαλος και φίλος τόσο του Καίσαρα όσο και κάποιων εκ των συνωμοτών Βρούτου κ.λπ., για να του δώσει ένα σημείωμα με τον οποίο τον πληροφορούσε για την επικείμενη δολοφονία του. Ο Καίσαρας όμως, παρασυρμένος από τις ιαχές του πλήθους και ίσως από την αυτοπεποίθηση – σιγουριά της εξουσίας, αγνόησε το σημείωμα, δεν το διάβασε αμέσως, αλλά το ανέβαλε για αργότερα, για μετά την συνεδρίαση της συγκλήτου. Αυτό το αργότερα δεν υπήρξε ποτέ, αφού μετά από λίγη ώρα θανατώθηκε με 23 μαχαιριές μπροστά στον ανδριάντα του Πομπήιου στην Ρωμαϊκή γερουσία.
Ο Σαίξπηρ, βασιζόμενος στο έργο του Πλουτάρχου Βίοι Παράλληλοι, έγραψε το 1599 το θεατρικό έργο «The Tragedy of Iulius Cæsar» – Η τραγωδία του Ιούλιου Καίσαρα. Το έργο παραμένει ενεργό και επίκαιρο στο παγκόσμιο θεατρικό ρεπερτόριο και έχει υποστεί αρκετές διασκευές μέχρι σήμερα.
Το 1911 ο Κωνσταντίνος Καβάφης γράφει το ποίημα «Μάρτιαι Ειδοί». Ο ποιητής συμβουλεύει: «Τα μεγαλεία να φοβάσαι, ω ψυχή», τονίζοντας ότι η δόξα και η φιλοδοξία απαιτούν προφύλαξη, επικεντρώνεται στην επίδοση του σημειώματος από τον Αρτεμίδωρο στον Καίσαρα. «Διάβασε αμέσως τούτα, είναι μεγάλα πράγματα που σ’ ενδιαφέρουν», λέει ο ποιητής, και καταλήγει «ευθύς να τα γνωρίσεις τα σοβαρά γραφόμενα του Αρτεμιδώρου». Ο Ιούλιος Καίσαρ, όμως, …δεν διάβασε τα γραφόμενα και σε λίγα λεπτά ήταν νεκρός. Επίσης μεταφορικά η φράση «Μάρτιαι Ειδοί» σημαίνει ότι «έφθασε η κρίσιμη, για κάποιο γεγονός, ημερομηνία».
Ο Κλούνεϊ σκηνοθέτησε και πρωταγωνίστησε το 2011 στο πολιτικό θρίλερ «Αι Ειδοί του Μαρτίου» (The Ides οf March). Ο τίτλος της ταινίας δεν έχει σχέση με το συμβάν του 44 π.Χ., αλλά μάλλον επιλέχθηκε για λόγους διαφήμισης, αφού η ταινία ήταν η εναρκτήρια του 68ου φεστιβάλ Βενετίας.
Κλείνοντας αυτή την σύντομη ιστορική αναδρομή-πληροφορία, ας δούμε το πως αυτή η θανατηφόρος αμέλεια του Ιούλιου Καίσαρα θα μπορούσε, με μία διευρυμένη παρομοίωση, να μας διδάξει κάτι πολύ σημαντικό: Ζούμε σε μια εποχή όπου σχεδόν όλοι μας, λιγότερο ή περισσότερο, αισθανόμαστε Καίσαρες (όχι σε σχέση με πλούτο ή εξουσία) αλλά στο επίπεδο ότι έχουμε γνώση και άποψη πάνω σε όλα τα θέματα. Όπως ο Καίσαρας αντλούσε σιγουριά και αυτοπεποίθηση από τα επευφημούντα πλήθη, έτσι κι εμείς εδραιώνουμε τις απόψεις μας μέσα από τον ορυμαγδό των «Συστημικών» μέσων ενημέρωσης και των «Ειδικών» και αγνοούμε τους σύγχρονους Αρτεμίδωρους οι οποίοι προσπαθούν να μας εγχειρίσουν «ραβασάκια» με κρίσιμες πληροφορίες που μπορεί να αφορούν ακόμα και τη ζωή μας. Χωρίς τις παρωπίδες, με ανοιχτά μάτια και αυτιά, ας αφουγκραζόμαστε και ας αξιολογούμε όλες τις πληροφορίες που μας προσκομίζουν οι Αρτεμίδωροι. Όσο για το εύλογο ερώτημα, πως θα ξεχωρίζουμε τους γνήσιους Αρτεμίδωρους από τους δόλιους… αυτό είναι συνάρτηση ανόθευτων γνώσεων, πείρας και διαίσθησης.
Επικαιρότητα. Ως προς την επίθεση των ΗΠΑ, Ισραήλ προς το Ιράν, καθώς και για τον «νόμο της Ζούγκλας» που διαπιστώνουμε πως διέπει σήμερα την παγκόσμια σκηνή, και επειδή ακούω γύρω μου πολλούς να μιλούν για ισότητα δικαιωμάτων των κρατών στο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών και για το Διεθνές Δίκαιο, θα αρκεστώ σε δύο χαρακτηριστικές αναφορές από το παρελθόν:
Ο Αριστοτέλης, στα Πολιτικά του, αποδίδει στον κυνικό φιλόσοφο Αντισθένη τον αλληγορικό μύθο για τα λιοντάρια και τους λαγούς: «Όταν οι λαγοί μίλησαν στην Εκκλησία του Δήμου και ζήτησαν ισότητα για όλους, τα λιοντάρια απάντησαν: Που είναι τα νύχια σας και τα δόντια σας;» Αυτή ήταν η κυνική απάντηση του Αντισθένη στην… δημοκρατική απαίτηση για ισοπολιτεία.
Ο καθηγητής πανεπιστημίου Συνταγματικού Δικαίου Δημήτριος Βεζανής έλεγε για το Διεθνές Δίκαιο: «Το Διεθνές Δίκαιο είναι χρήσιμο μόνο για τους καθηγητές Διεθνούς Δικαίου για να λαμβάνουν τον μισθό τους».
