Η πολιτική διαθήκη ενός ήρωα – προδότη
Από το βιβλίο του Οδυσσέα Τσιντζιράκου «Οδυσσεύς Ανδρούτσος»
Για την υστεροφημία του και μόνο, μπορούμε να βεβαιώσουμε ότι ούτε τουρκολάτρης υπήρξε ποτέ του, ούτε με τη ντόπια ολιγαρχία συμμάχησε, ούτε εναντίον του ελληνικού λαού κινήθηκε. Πιστός στον όρκο του, έδωσε τα υπάρχοντά του όλα και τη ζωή του για την επιτυχία της Επανάστασης, για την απελευθέρωση και τη σωτηρία της πατρίδας του. Τέλος, ότι ήταν άσπονδος εχθρός των Σουρμελήδων, των Μαυροκορδάτων, των Κωλέττηδων και των πάσης φύσεως κάπηλων του Έθνους, είναι πλέον αποδεδειγμένο και επιβάλλεται να γίνει τοις πάσι γνωστό. Ο Σ. Γρηγοριάδης παρουσιάζει μια ενδεικτική εικόνα του απηνούς διωγμού που υπέστη χωρίς ανάπαυλα ο ήρωας της Γραβιάς και αποδεικνύει ότι παρεμβαίνουν τρεις προσωπικοί παράγοντες, οι οποίοι πιστοποιούν την εν λόγω δίωξη.
Πρώτος είναι ο παράφορος και βίαιος χαρακτήρας του Οδυσσέα, που προκαλούσε το μίσος εναντίον του – παράδειγμα το άσβεστο μανιακό πάθος του Μήτρου της Τριανταφυλλίνας που έγινε τελικά ο ανελέητος δήμιός του – όπως η παλικαριά και η λεβεντιά του δημιουργούσαν θαυμαστές και λάτρες του.
Δεύτερος παράγοντας, ακόμα πιο σημαντικός, ήταν ότι οι άλλοι μεγάλοι οπλαρχηγοί, και ιδίως ο Κολοκοτρώνης, ήξεραν να σπάζουν κάθε τόσο τον κλοιό, να κάνουν ελιγμούς, να συντάσσονται κάπου κάπου με την ολιγαρχία. Ο Οδυσσέας όμως παρέμεινε ως το τέλος αδιάλλακτος, ασυμβίβαστος, αλύγιστος. Και είχε τη μοίρα των ασυμβίβαστων χαρακτήρων.
Τρίτος παράγοντας τέλος και πιο αποφασιστικός ήταν ότι ο Οδυσσέας στάθηκε ο πιο αμείλικτος και ο πιο επιθετικός αντίπαλος των κοτζαμπάσηδων, όπως και ο πιο γνήσιος και φανατικός δημοκρατικός. Άρα ο πιο επικίνδυνος για την ολιγαρχία.
Οι Φιλέλληνες που τον γνώρισαν από κοντά εκφράζονταν με ενθουσιασμό όχι μόνο για την ανδρειοσύνη του, αλλά και για την δημοκρατικότητά του. Ο Στάνχοπ γράφοντας στον Βύρωνα για τον Οδυσσέα αφήνει να ξεχειλίσει ο λυρικός του θαυμασμός: … έχει στον λαό απόλυτη εμπιστοσύνη. Θέλει κυβέρνηση δυνατή, συνταγματικά δικαιώματα… Δεν ανήκει σε κανένα κόμμα… Κλίνει προς το μέρος του λαού και ακολουθεί φιλελεύθερη πολιτική… Ο γαμπρός του Εδουάρδος Τρελόνι, άλλος φλεγματικός Άγγλος επίσης, μεταβάλλεται σε θερμόαιμο Μεσογειακό, εξυμνώντας τον Οδυσσέα στον Φίνλεϋ: Τάχα δεν είναι ένας λαμπρός άνθρωπος, ένας άλλος Μπολιβάρ; Ας τον βοηθήσουμε, ώστε να γίνει ένας Ουάσινγκτον. Επιπλέον, όπως και πάλι αναφέρει ο Σ. Γρηγοριάδης, ο Τάκης Λάππας γράφει: «Δεν μπορεί να αρνηθεί κανένας πως ο Οδυσσέας ήταν ένα μυαλό φωτεινό, ένας άνθρωπος που ξεπερνούσε την εποχή του».
Εντέλει ήταν ο παρηγορητής και η ελπίδα του λαού, αλλά ταυτόχρονα ο τρόμος και η εκδίκηση της ολιγαρχίας. Κι αν θα μπορούσα να δώσω στην ιστορική του μορφή συμβολικό χαρακτήρα, θα περιοριζόμουν στα παρακάτω:
Φαντάζει από δύσκολο έως αδύνατο να συναντήσει κανείς στην παγκόσμια Ιστορία αγωνιστή για την λευτεριά ενός λαού, και από ξένη και από την ντόπια τυραννία, που να τραβάει πάνω του για την ίδια πράξη ταυτόχρονα και την ευλογία και την κατάρα. Την ηρωική αποθέωση και το θανάσιμο μίσος, την απαράμιλλη εξιδανίκευση και την φριχτή απέχθεια, τον θαυμασμό του αξεπέραστου ειδώλου και μαζί τη βδελυγματική καταβαράθρωση του ανθρώπου, που με τον αγώνα του για την Ελλάδα ταυτίστηκε απόλυτα με την αρχαία ελληνική λέξη ἣρως, καθώς κάλυψε επακριβώς το πλάτος και το βάθος της έννοιας αυτής. Προσωπικότητα κορυφαία και πολυσύνθετη με χαρακτήρα εκρηκτικό, με αντιδράσεις απρόβλεπτες κι όπως σημειώνει ο Θ. Κοροβίνης, ήταν ένας άνθρωπος πολυμήχανος, οξυδερκής, ριψοκίνδυνος, ασυμβίβαστος, επαναστατημένος, με στρατιωτικές ικανότητες, διπλωματική ευρηματικότητα και ιδιαίτερα ανεπτυγμένη διάνοια.
Μα όσα κι αν εκθέσει κανείς, πάντα θα είναι λίγα μπροστά στο δυσθεώρητο ηρωικό και πατριωτικό ανάστημα του Οδυσσέως. Εν κατακλείδι, αν μέσα στη σφαίρα της μυθολογίας ως σύμβολο του Έλληνα προβάλλει ο Ομηρικός Οδυσσεύς, μέσα στον χώρο της Ιστορικής πραγματικότητας αναντίρρητα προβάλλει ο Ανδρούτσος, καθώς ενσαρκώνει τα προτερήματα και τα ελαττώματα, την πανουργία και την γενναιοφροσύνη, τις αντινομίες και τις αρετές της φυλής μας.
Τέλος, εάν βρισκόμουν ο ίδιος στη θέση του λαϊκού και εθνικού συνάμα ανεπανάληπτου ήρωα και ελευθερωτή της Ελλάδας, θα είχα προτείνει πάνω στον τάφο να στηθεί τούτη η επιτύμβια επιγραφή:
ΘΥΣΙΑΣΑ ΤΑ ΠΑΝΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΛΕΥΤΕΡΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. ΚΑΙ ΠΑΝΩ ΣΤΟΝ ΦΡΙΧΤΟ ΜΟΥ ΒΑΣΑΝΙΣΜΟ ΚΑΤΑΝΟΗΣΑ ΟΙΚΤΡΑ ΠΩΣ ΟΙ ΘΥΣΙΕΣ ΜΟΥ ΟΛΕΣ ΠΗΓΑΝ ΑΔΙΚΑ ΧΑΜΕΝΕΣ.
ΗΤΑΝ ΟΜΩΣ ΑΡΓΑ ΚΑΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΤΡΙΔΑ ΚΑΙ ΓΙΑ ΜΕΝΑ. ΤΟ ΧΡΕΟΣ ΜΟΥ ΕΓΩ ΤΟ ΕΚΑΜΑ ΔΙΝΟΝΤΑΣ ΤΗ ΖΩΗ ΜΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΙΔΑΝΙΚΟ ΤΗΣ ΠΑΤΡΙΔΑΣ.
ΑΛΛΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΙΠΟΤΑ ΚΑΙ ΠΟΤΕ ΔΕΝ ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ ΝΑ ΚΑΛΥΤΕΡΕΨΕΙ.
