Πολιτική: Λειτούργημα ή εργαλείο;
«Ἐνθυμηθῆναι σὖν χρή ὅτι οὐδείς ἐστιν ἀνθρώπων φύσει οὔτε ὀλιγαρχικός οὔτε δημοκρατικός, ἀλλ’ ἥτις ἄν ἑκάστῳ πολιτεία συμφέρῃ, ταύτην προθυμεῖται καθεστάναι.» (Λυσίου, Δήμου καταλύσεως ἀπολογία,8,29)
Πάει να πει σε πολύ απλά νεοελληνικά: «Είναι πρέπον να έχουμε υπόψη μας ότι κανένας άνθρωπος δεν είναι από τη φύση του ούτε ολιγαρχικός ούτε δημοκρατικός, αλλά όποιο τυχόν πολίτευμα συμφέρει στον καθένα, αυτό και δείχνει ζήλο ο καθένας να εγκαθιδρύσει». Έτσι απλά και κατανοητά.
Λοιπόν. Δεν θα δώσω το δίκιο στον Λυσία, αλλά θα το αποδώσω στην αλάθητη φύση, όπως παράλληλα και ταυτόχρονα θα της καταλογίσω το μέγα λάθος που έκαμε καθώς άφησε τον άνθρωπο έρμαιο του συμφέροντος. Και τελικά, υποκινούμενος από το συμφέρον, τρέχει στο παραμικρό σφύριγμα του κέρδους. Ενώ, για να σκεπάσει τις εγγενείς αδυναμίες του θυμικού του, επινόησε θεσμούς, ιδέες και καταστάσεις, περιγράφοντάς τους με λέξεις και φράσεις των οποίων το σημαινόμενο εκλαμβάνεται κατά το δοκούν σε μια κοινωνία, όπου τα πάντα πωλούνται και τα πάντα αγοράζονται. Το ίδιο και οι ψήφοι.
Κι αν δεν τα βλέπουμε αυτά στον χώρο της πολιτικής, που της αλλάξαμε τον αδόξαστο δίχως να ξέρουμε την σημασία του όρου, ούτε βεβαίως και των ομόρριζων λέξεων. Ταυτίσαμε όμως την λειτουργία της πολιτικής με τις εκφάνσεις του συμφέροντος, οπότε έχουμε χάσει τελείως το λεκτικό μας μπούσουλα και «λέμε για να λέμε». Το τι λέμε; Ό, τι μας συμφέρει και μας καλύπτει από την παθογένεια μέσα στην οποία έχουμε επιδοθεί με τα μούτρα! Το αν θα πούμε τώρα την ατιμία τιμιότητα, την ασέλγεια σεμνότητα, την παρανομία νομιμότητα ή την ανηθικότητα ηθική, αυτό μάλλον είναι τελείως ασήμαντο και ανάξιο ενασχόλησης.
Το ξέρω πως και τούτη η γραφή μου γίνεται ύστερα από ερεθίσματα καθαρώς προκλητικά, τα οποία οι προσλαμβάνουσες που διαθέτω τα φέρνουν στο συνειδέναι μου με πολλή οργή. Και προτιμώ να πω την αλήθεια, έστω κι αν φανώ κακός σε κάποιους, παρά να τη συσκοτίσω, προκειμένου να φανώ ευχάριστος. Μια τέτοια όμως πρακτική είναι τελικώς ασυμβίβαστη με την πολιτική, έτσι όπως έχει φτάσει στις μέρες μας να νοείται ο όρος αυτός. Εμείς την λέξη «Πολιτική» την μάθαμε ως το ύψιστο λειτούργημα του πολίτη. Λειτούργημα κι όχι στυγνό επάγγελμα. Οι σημερινοί όμως πολιτικοί την εκλαμβάνουν ως εργαλείο κύρους, εξουσίας και εύκολου νομότυπου πλουτισμού. Ειδικά, όταν έχεις να κάμεις με κόμμα εξουσίας! Από κει και πέρα κόβεις και ράβεις ό, τι γουστάρεις, με σύμμαχό σου τον νόμο που εσύ πρότεινες και ψήφισες.
Τούτες τις μέρες βρισκόμαστε σε πολιτική δίνη, με μια ακατάσχετη σκανδαλολογία, με αποκαλύψεις για πολιτικά τερτίπια, ρουσφέτια, χρηματισμούς, απαξίωση θεσμών και κανόνων δικαίου, σε σημείο μάλιστα τέτοιο που δεν έχουμε δει προηγούμενα στην ανθρώπινη ιστορία. Η πολιτική μεταλλάχτηκε υβριδικά, καθώς έχει ταυτιστεί απολύτως με το συμφέρον, ενώ η σημασία της έννοιας έχει τελείως απογυμνωθεί από την υπηρεσία της λειτουργικότητας. Και τη θέση αυτή την κατακτάς μέσα από έναν ανθρωποβόρο αθέμιτο ανταγωνισμό στον οποίο η λέξη άμιλλα έχει πλέον πάρει τη μορφή εμποδίου αξεπέραστου.
Κι ακούω τις τελευταίες μέρες για κράτος βαθύ δίχως να μπορώ να κάμω τη σύγκριση ανάμεσα στο βαθύ και το ρηχό. Ακούω για επιτελικό κράτος, για πελατειακό κράτος, για ψηφιακό, για κράτος δικαίου. Ομολογώ πως η φιλολογική μου συγκρότηση αποδεικνύεται φοβερά ανεπαρκής για τον ορθό συσχετισμό της λέξης «κράτος» με τους προσδιορισμούς του, ομοιόπτωτους ή ετερόπτωτους! Αλλά και στο άκουσμα των κοινωνιολογικών όρων: «Πολιτική παθογένεια», «διακομματική παθογένεια» πιάνω τον εαυτό μου αφελή εντελώς, όταν φτάνει να αναρωτιέται: «Μα καλά, αυτοί οι ίδιοι δεν είναι που κυβερνούν τη χώρα όλα τα χρόνια; Πώς τώρα λένε ότι θα συγκρουστούν με το βαθύ κράτος; Αυτό ποιος το δημιούργησε; Μήπως ο πολίτης που μετράει πενταροδεκάρες για να βγάλει τον μήνα;».
Έπειτα έχουμε και την εξαγγελία του ασυμβίβαστου σε υπουργό-βουλευτή, για να χτυπηθεί το ρουσφέτι. Δεν ξέρω πώς το εννοεί ο κύριος Πρωθυπουργός αυτό το ασυμβίβαστο, αλλά θα πω εκείνο που αντιλαμβάνομαι ο ίδιος μέσα από τη φιλολογική δεοντολογία. Υπουργός σημαίνει εργάτης του λαού! Η πρόθεση υπό δηλώνει πως βρίσκεται υπό τον λαόν. Κι ο πρώτος εργάτης του λαού λέγεται πρωθυπουργός! Βουλευτής είναι εκείνος που σκέφτεται υπέρ του λαού και νομοθετεί υπέρ αυτού. Οι πολιτικοί πέτυχαν με την πρακτική τους ν’ αντιστρέψουν τελείως τους όρους, έκαμαν τον λαό φουκαρά, τον βουλευτή βολευτή, τον υπουργό κυρίαρχο και τον πρωθυπουργό αυτοκράτορα.
Μάλιστα. Κι όλες τις παραπάνω μεταλλάξεις τις έχουν κάμει πλέον στάσεις ζωής, θεμελιώδεις μάλιστα, οι οποίες συνεπικουρούν την έμφυτη ροπή του ανθρώπου, και δη του ανθρώπου της εξουσίας, προς το συμφέρον. Αλλά είναι και το άλλο: Ούτε η φύση αλλάζει την πορεία της, ούτε οι θεμελιώδεις στάσεις του ανθρώπου μεταβάλλονται, διότι είναι πλέον δεύτερη φύση. Άρα το συμφέρον δεν πατάσσεται με κανένα ασυμβίβαστο. Η φύση δεν αλλάζει! Όλα τ’ άλλα είναι λόγια και τερτίπια. Υπάρχει κανείς να πιστεύει ότι οι βουλευτάδες και οι υπουργοί υπό οποιεσδήποτε συνθήκες θα πάψουν ποτέ τα ρουσφέτια;
Ανάμεσα πάντως στην πολιτική και στην κοινωνία υπάρχει διάσταση, καθώς οι σχέσεις αυτές διέπονται από φοβερή δυσαρμονία.
Βρήκαν ενδιαφέρουσα απασχόληση και οι δημοσιογράφοι. Παρουσιάσεις, άρθρα, ερμηνείες, κακό. Έτσι αυτό, έτσι εκείνο, αυτό θα πει ετούτη η λέξη, αυτό ετούτος ο όρος, αυτό εννοεί ο πρωθυπουργός. Και εξηγούν πως το ρουσφέτι ο Έλληνας το έχει στο αίμα του. Δεν απαλείφεται! Και συν τοις άλλοις οφείλω ν’ αναγνωρίσω μια καινούργια προσφορά των πολιτικών μας! Πέρσι μας έμαθαν τον όρο «εργαλειοποίηση»! Ωραία λέξη. Φέτος μας έμαθαν τη λέξη «χεράτα». Λαμπρά. Και τη λέξη αυτή έπρεπε να φτάσω στην όγδοη δεκαετία για να τη μάθω;
Πάντως Καλό Πάσχα!
Οδυσσέας Β. Τσιντζιράκος
