Οι πελαργοί στο χωριό Ελευθέριο
Του Σωτήρη Απ. Παπαποστόλου, Συνταξιούχου Δασοπόνου
Πιστοί και φέτος, όπως κάθε χρόνο, ήρθαν στις φωλιές τους οι πελαργοί στο χωριό Ελευθέριο. Με χρονική συνέπεια πέντε ημερών εμφανίζονται μεταξύ 15-20 κάθε Μάρτη, στη θερινή τους κατοικία. Ούτε ο πόλεμος στη Μ. Ανατολή, ούτε οι χιλιάδες χιλιομέτρων τους αποθαρρύνουν να πραγματοποιήσουν το συνηθισμένο τους δρομολόγιο.
Διατηρώ μέσα μου μια ιδιαίτερη αγάπη για αυτά τα σημαντικά πουλιά του πτερωτού βασιλείου. Κάθε φορά που ταξιδεύω από Αγιά προς Λάρισα, το βλέμμα μου αυτή την εποχή στρέφεται προς τις φωλιές των πελαργών στο Ελευθέριο, έχοντας τη γλυκιά προσμονή ότι θα δω τους ενοίκους στις εγκαταλειμμένες κατά το χειμώνα φωλιές. Ίσως αυτό να οφείλεται στο ότι η άφιξη των πελαργών σηματοδοτεί την έλευση της Άνοιξης. Ίσως μου ξυπνάνε μνήμες από την παιδική μου ηλικία, επειδή στο χωριό μου υπήρχαν αρκετοί πελαργοί, διότι σε απόσταση ενός χιλιομέτρου υπήρχε έλος το οποίο εξασφάλιζε τροφή για την εγκατάστασή τους. Την εποχή εκείνη δεν υπήρχαν ηλεκτρονικοί υπολογιστές και κινητά τηλέφωνα για να μας απασχολούν στον ελεύθερο χρόνο μας. Κάναμε όμως πολλά παιχνίδια στο ύπαιθρο, κάτι που ήταν πολύ καλό για την ψυχική και σωματική μας ενδυνάμωση και ταυτόχρονα είχαμε την ευκαιρία να παρατηρούμε τα πουλιά, τα έντομα και γενικά τη ζωή στη φύση.
Είχα την περιέργεια να παρατηρώ αρκετές φορές τους πελαργούς και θυμάμαι πόσα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά ενυπάρχουν σ’ αυτά τα πουλιά.
Θα αναφερθώ σε μερικά από αυτά.
Κτίζουν τις φωλιές τους σε ψηλά μέρη: ηλεκτρικούς στύλους, καμπαναριά, μεγάλα δέντρα, παλιά σπίτια. Βρέχει, φυσάει δυνατός αέρας, καύσωνας, οι πελαργοί μένουν ακλόνητοι στις φωλιές τους, χωρίς να πτοούνται από τους κινδύνους.
Η αγάπη του ζευγαριού μεταξύ τους και η φροντίδα προς τα παιδιά τους, είναι απεριόριστη. Όταν τα παιδιά τους είναι πολύ μικρά, δίνουν την τροφή τους χωνεμένη, επειδή εκείνα δεν μπορούν να φάνε στερεά τροφή. Βρέχει, τα σκεπάζουν με τις φτερούγες τους, για να μη βραχούν. Κάνει πολλή ζέστη, κάνουν αέρα με τις τεράστιες φτερούγες τους για να τα δροσίσουν. Ρίχνει χαλάζι, τα σκεπάζουν με τα σώματά τους για να τα προστατέψουν. Αναφέρεται το εξής περιστατικό το οποίο συνέβη στη Δράμα. Πήρε φωτιά ένα σπίτι, στη στέγη του οποίου υπήρχε φωλιά πελαργών. Η μητέρα προσπάθησε να σώσει τα μικρά της από τη φωτιά, αλλά επειδή δεν μπόρεσε να τα σώσει, έμεινε μαζί τους, τα σκέπασε με τις φτερούγες της και κάηκε όπως και εκείνα. Και η αγάπη όμως των παιδιών προς τους γονείς τους είναι απαράμιλλη. Ο Μέγας Βασίλειος αναφέρει ότι τα παιδιά των πελαργών στηρίζουν τους γονείς τους όταν γεράσουν και δεν μπορούν να συντηρηθούν. Από την στοργή των τέκνων των πελαργών παραδειγματίσθηκαν οι αρχαίοι Έλληνες και ψήφισαν τον επονομασθέντα «πελαργικόν νόμον», βάσει του οποίου, τα τέκνα ήταν υποχρεωμένα να συντηρούν τους γέροντες γονείς τους. Οι πελαργοί είναι ωφέλιμα πουλιά: καθαρίζουν τα χωράφια από αρουραίους, φίδια, σκορπιούς, ακρίδες, βατράχια.
Ο Αριστοτέλης αναφέρει ότι κάποτε στην Θεσσαλία πολλαπλασιάστηκαν τόσο πολύ τα φίδια, σε βαθμό που υπήρχε κίνδυνος να εγκαταλείψουν τον τόπο τους οι άνθρωποι. Την κατάσταση έσωσαν οι πολυάριθμοι πελαργοί που έτυχε να υπάρχουν εκείνη την εποχή στην περιοχή, οι οποίοι καθάρισαν τον τόπο από τα φίδια. Για το λόγο αυτό, ψηφίσθηκε νόμος που προέβλεπε ότι ο θάνατος του πελαργού, ισοδυναμούσε με ανθρωποκτονία. Ο Αριστοτέλης αναφέρει: «Περί Θεσσαλίαν μνημονεύουσιν, οι όφεις ζωογονηθήναι τοσούτους, ώστε, ει μη υπό των πελαργών ανηρούντο, εκχωρήσαι αν αυτούς. Δι’ ό και τίμωσι τους πελαργούς και κτείνειν ου, ότι νόμος• και αν τις κτείνει ένοχος τοις αυτοίς γίγνεται οίσπερ και ο ανδροφόνος».
Ένα άλλο σπουδαίο γνώρισμα που χαρακτηρίζει τους πελαργούς, είναι η συζυγική πίστη. Η απιστία στο ζεύγος των πελαργών δεν συγχωρείται και συνήθως τιμωρείται με θάνατο.
Κάποιος, κάποτε, θέλησε να κάνει ένα αστείο σε ένα ζεύγος πελαργών. Μια μέρα που έλειπαν και οι δύο πελαργοί, πήρε ένα αυγό των πελαργών και στη θέση του τοποθέτησε ένα αυγό κότας. Μετά από 20 μέρες εκκολάφθηκαν τα τρία αυγά των πελαργών, καθώς και το αυγό της κότας. Ο αρσενικός πελαργός, μόλις το είδε το περιεργάστηκε καλά – καλά, το σήκωσε με τη μύτη του, οπότε βεβαιώθηκε ότι το παιδί δεν ήταν δικό του. Μετά από ένα έντονο κροτάλισμα του ράμφους του, μαζεύτηκαν σχεδόν όλοι οι πελαργοί της περιοχής πάνω στη στέγη, που ήταν κτισμένη η φωλιά. Άρχισε τότε να έντονο κροτάλισμα του αρσενικού πελάργου και ακολούθησε ένα έντονο κροτάλισμα της θηλυκιάς. Στη συνέχεια, όλη οι πελαργοί άρχισαν ένα δαιμονισμένο καπ-καπ και έφυγαν, εκτός από 10, οι πιο ηλικιωμένοι. Ακολούθησε ένα κροτάλισμα της θηλυκιάς, σαν είδος εξηγήσεων και συνέχεια του αρσενικού. Έπειτα έφυγαν και οι υπόλοιποι πελαργοί – ένα είδος δικαστηρίου – και έμεινε μόνο το ζεύγος.
Η απόφαση είχε εκδοθεί και ήταν, θάνατος για την άμοιρη πελαργίνα, που κατηγορούνταν για μοιχεία εξαιτίας του αυγού κότας που βρέθηκε στη φωλιά των πελαργών. Η κακόμοιρη πελαργίνα που δεν έφταιγε σε τίποτε, δέχτηκε αδιαμαρτύρητα την εκτέλεση της ποινής. Ξάπλωσε με τα φτερά ανοιγμένα και ο αρσενικός της επιτέθηκε και την σκότωσε με τσιμπήματα στο κεφάλι και συνέχεια την πέταξε κάτω στο έδαφος. Στη συνέχεια πέταξε από τη φωλιά το καημένο το κοτοπουλάκι που κι εκείνο δεν έφταιγε σε τίποτε. Έτσι όμως επιτάσσει ο νόμος των πελαργών για την αποκατάσταση της τρωθείσας τιμής ενός εκ των συζύγων. Τρομερό, θα μου πείτε, που παραπέμπει σε άλλες εποχές για τα ανθρώπινα ήθη.
Τελειώνοντας, θα αναφέρω ένα συμβάν στο οποίο, μικρό παιδί, υπήρξα αυτόπτης μάρτυς: Όπως προανέφερα, στο χωριό μου – Λοξάδα Ν. Καρδίτσας – και στο διπλανό – Κόμπελος, Συνοικισμός Φαναρίου – υπήρχαν πολλοί πελαργοί, οι οποίοι εύρισκαν άφθονη τροφή στο έλος που εκτείνονταν εκεί κοντά (αποξηράνθηκε αργότερα και έφυγαν και οι πελαργοί). Αυτό το έλος, φαίνεται ότι ήταν διαμοιρασμένο χωρικά, σε δύο ομάδες πελαργών.
Κάποια στιγμή, πιθανότατα παραβιάστηκαν τα όρια των δύο περιοχών από τη μία ομάδα. Έτσι, μια μέρα είδαμε μια τρομερή αερομαχία μεταξύ όλων των πελαργών της περιοχής, την ένταση και το μένος της οποίας δεν μπορεί να φανταστεί κανείς. Χτυπήματα με τα φτερά, με τα σώματα, με τα ράμφη, με σκοπό την εξόντωση του αντιπάλου. Η μάχη συνεχίστηκε μέχρι την ώρα που άρχισε να νυχτώνει. Υπήρξαν θύματα με καμιά δεκαριά νεκρούς πελαργούς και αρκετούς πληγωμένους. Φαίνεται ότι καμία από τις ομάδες δεν επικράτησε, αφού καμία από τις δύο δεν υποχώρησε. Την άλλη μέρα έπαψαν οι εχθροπραξίες και η ζωή συνεχίσθηκε κανονικά. Φαίνεται ότι η κάθε ομάδα περιορίσθηκε στην περιοχή της στο επίμαχο έλος. Τα ορφανά μικρά των νεκρών πελαργών ανέλαβαν και βοήθησαν οι υπόλοιποι πελαργοί για το μεγάλωμά τους.
Ποιος είπε, λοιπόν, ότι μόνο οι άνθρωποι πολεμούν μεταξύ τους, για νέες κατακτήσεις, απόκτηση αγαθών ή προστασία των κεκτημένων;
Να, γιατί η εμφάνιση των συναρπαστικών αυτών πουλιών στο Ελευθέριο, με συγκινεί τόσο.
