Διάλογος Μηλίων – Αθηναίων
(Από 416π.Χ. μέχρι σήμερα!)
Μέρος 2ο
96. ΜΗΛΙΟΙ: Οι υπήκοοί σας λοιπόν τέτοια αντίληψη έχουν σχετικά με το σωστό και το πρέπον, ώστε να τοποθετούν σε ίση μοίρα εκείνους που δεν συνδέονται μαζί σας με κανένα δεσμό με ‘κείνους που είτε είναι άποικοί σας, όπως συμβαίνει με τους πιο πολλούς (απ’ τους υπηκόους σας), είτε περιήλθαν στην κατάσταση των υπηκόων σας, αφού αποστάτησαν.
97. ΑΘΗΝΑΙΟΙ: Και οι μεν και οι δε πιστεύουν ότι δεν τους λείπουν τα επιχειρήματα που έχουν ως βάση το δίκαιο, νομίζουν όμως ότι οι ίδιοι υπερτερούν λόγω της δύναμής των κι ότι εμείς δεν κάνουμε επιθέσεις εναντίον τους εξαιτίας του φόβου. Συνεπώς η υποταγή σας που εξάλλου και νησιώτες είστε και πιο αδύναμοι από άλλους, όχι μόνο θα επεξέτεινε την ηγεμονία μας, αλλά και θα αποδείκνυε ότι δεν είστε ανώτεροί μας, μια και είμαστε κυρίαρχοι στη θάλασσα.
98. ΜΗΛΙΟΙ: Σ’ εκείνη την περίπτωση (στη χρήση δίκαιων επιχειρημάτων) δεν νομίζετε πως η πολιτική μας παρέχει ασφάλεια; Γιατί, εφόσον πάτε να μας αποτραβήξετε από τη χρήση δικαίων επιχειρημάτων και να μας επιβάλετε την υποταγή στο δικό σας συμφέρον, πρέπει ξανά να προσπαθήσουμε να σας εξηγήσουμε ποιο είναι το δικό μας συμφέρον και να προσπαθήσουμε να σας πείσουμε να το αποδεχτείτε, εάν βεβαίως τυχαίνει αυτό να είναι και δικό σας. Γιατί πώς είναι δυνατό να μην κάμετε τελικά εχθρούς σας αυτούς, που τώρα δεν είναι σύμμαχοι ούτε του ενός ούτε του άλλου, όταν αυτοί, αφού αντιληφθούν τη δική μας τύχη, θα συνειδητοποιήσουν ότι θα έρθει η ώρα να επιτεθείτε και εναντίον τους;
Κι ακόμα με την πολιτική σας αυτή τι άλλο πετυχαίνετε από το να ενισχύετε τους εχθρούς που ήδη έχετε, και παράλληλα να στρέφετε εναντίον σας, και μάλιστα παρά τη θέλησή τους, εκείνους που ποτέ δεν διανοήθηκαν να γίνουν τέτοιοι (εχθροί σας);
99. ΑΘΗΝΑΙΟΙ: Σε καμιά περίπτωση! Γιατί πιο επικίνδυνοι εχθροί μας δεν είναι όσοι κατοικούν στη στεριά και είναι ελεύθεροι, και ως εκ τούτου θα το σκεφτούν πολύ πριν λάβουν μέτρα για την ασφάλειά τους εναντίον μας, αλλά οι νησιώτες, που, όπως εσείς, έχουν μείνει ανεξάρτητοι, καθώς και όσοι είναι δυσαρεστημένοι εξαιτίας της ακούσιας υποταγής των υπό την κυριαρχία μας. Αυτοί λοιπόν από την απερισκεψία τους είναι δυνατό να μπλέξουν σε προφανείς κινδύνους και τους ίδιους και εμάς.
100. ΜΗΛΙΟΙ: Κατά συνέπεια βεβαίως, εάν και ‘σεις αντιμετωπίζετε τόσο μεγάλους κινδύνους, για να μην χάσετε την ηγεμονία σας, και οι υπήκοοί σας, προκειμένου ν’ απαλλαγούν από αυτή, σε εμάς που είμαστε ελεύθεροι θα ήταν μεγάλη αχρειότητα και ανανδρία, αν δεν δοκιμάζαμε τα πάντα, γιατί να μην περιπέσουμε σε δουλεία.
101. ΑΘΗΝΑΙΟΙ: Όχι, αν βέβαια προσπαθείτε να σκέφτεστε με σωφροσύνη. Γιατί δεν ανταγωνίζεστε απέναντι σε ίσους για ανδραγαθία, ώστε η υποχώρησή σας να επιφέρει ντροπή, αλλά πρόκειται να σκεφτείτε για τη σωτηρία σας αποφεύγοντας να αντισταθείτε σε πολύ ισχυρότερους!
102. ΜΗΛΙΟΙ: Γνωρίζουμε όμως ότι σε κάποιες περιπτώσεις οι τύχες των πολέμων μοιράζονται ανάμεσα στους αντιπάλους με πιο πολλή ισότητα απ’ όσο θα μπορούσε κάποιος να περιμένει, υπολογίζοντας τη διαφορά των δυνάμεων. Οπότε για μας η άμεση υποχώρηση θα σημάνει πως χάνουμε κάθε ελπίδα, ενώ αν αντισταθούμε θα έχουμε ακόμα ελπίδα να κρατηθούμε σώοι.
103. ΑΘΗΝΑΙΟΙ: Η ελπίδα όντας παρηγοριά σε κατάσταση κινδύνου, και κάθε φορά που κάποιοι στηρίζονται σ’ αυτήν διεκδικούν την περίσσια δύναμή τους, υπάρχει βεβαίως περίπτωση αυτό να τους προκαλέσει μεν ζημιά, αλλά δεν θα τους καταστρέψει.
Όσες φορές όμως η αχαλιναγώγητη φύση της ελπίδας παρασέρνει κάποιον να τα παίξει όλα για όλα, τότε μόνο αυτός διαπιστώνει την πραγματική της φύση, όταν δηλαδή η καταστροφή έχει ήδη επέλθει και τίποτα δεν έχει πλέον απομείνει σ’ αυτόν που την αντιμετώπισε και ασφαλώς δεν έχει πια τη δυνατότητα να προφυλαχτεί απ’ αυτή (καταστροφή).
Μη θέλετε να πάθετε τα ίδια μ’ αυτούς και ‘σεις που είστε αδύναμοι και που η ύπαρξή σας εξαρτάται από το που θα γείρει τελικά η πλάστιγγα (ή η ζωή σας κρέμεται από μια κλωστή). Και μην γίνεστε όμοιοι με τους πιο πολλούς, που ενώ μπροστά τους βρίσκεται η σωτηρία με τη ρεαλιστική χρήση ανθρώπινων μέσων, μόλις όμως περιέλθουν σε αμηχανία, όταν τους εγκαταλείπουν οι φανερές και λογικές ελπίδες, καταφεύγουν τότε στις αβέβαιες σκοτεινές, την μαντική, τους χρησμούς, κι άλλα παρόμοια που δημιουργούν ελπίδες παρά-λογικές τέτοιες που τους καταστρέφουν.
104. ΜΗΛΙΟΙ: Να ξέρετε καλά πως και εμείς αντιλαμβανόμαστε ότι είναι δύσκολο ν’ αγωνιστούμε ενάντια στη δύναμή σας και συνάμα ενάντια στην τύχη, σε περίπτωση που αυτή θα είναι με το μέρος σας. Πιστεύουμε όμως ότι στο ζήτημα της τύχης η θεία πρόνοια δεν θα μας ρίξει σε θέση υποδεέστερη, επειδή όντας ευσεβείς αντιμετωπίζουμε άδικους, ενώ στο ζήτημα της ανεπάρκειας των δυνάμεών μας, αυτή θα την συμπληρώσει η συμμαχία των Λακεδαιμονίων, που είναι αναγκασμένη να μας βοηθήσει, κι αν όχι για άλλο λόγο, για χάρη τουλάχιστο της συγγένειας που μας διακρίνει, αλλά και από ντροπή. Και για αυτό το θάρρος μας δεν είναι τόσο παράλογο, όσο ενδεχομένως το νομίζετε.
105. ΑΘΗΝΑΙΟΙ: Όσον αφορά στη θεία πρόνοια, νομίζουμε πως αυτή δεν θα λείψει ούτε από μας. Γιατί σ’ οτιδήποτε ζητούμε (απ’ τους θεούς) και σ’ οτιδήποτε κάνουμε, καθόλου δεν απομακρυνόμαστε απ’ αυτά που οι άνθρωποι πιστεύουν σε σχέση με τις θρησκευτικές αντιλήψεις ή απ’ τις ανθρώπινες επιθυμίες και τους σκοπούς. Καθόσον, ως προς το ζήτημα των θεών έχουμε πίστη, ενώ ως προς το ζήτημα των ανθρώπων γνωρίζουμε καλά ότι όλοι οι άνθρωποι σπρωγμένοι από την αναγκαστική τους φυσική ορμή, όπου τυχαία η δύναμή τους παρουσιάζεται επικρατέστερη, τότε εκεί εξουσιάζουν. Και τον νόμο λοιπόν αυτόν ούτε τον θεσπίσαμε εμείς, ούτε και τον εφαρμόσαμε εμείς πρώτοι, αφού τον βρήκαμε να ισχύει ήδη. Τον βρήκαμε να ισχύει και θα τον κληροδοτήσουμε σε ισχύ στις επόμενες γενιές, επειδή γνωρίζουμε καλά ότι και ‘σεις και κάθε άλλος, εάν είχατε τη δική μας δύναμη, τότε θα κάνατε το ίδιο. Και ως προς το ζήτημα της εύνοιας των θεών, έχουμε έτσι κάθε λόγο να μη φοβόμαστε ότι θα βρεθούμε σε πιο μειονεκτική θέση.
Τώρα, όσον αφορά στις προσδοκίες σας σχετικά με τους Λακεδαιμονίους, που πιστεύετε ότι θα σας βοηθήσουν παρακινημένοι από το αίσθημα της φιλοτιμίας, αν μακαρίζουμε την απλοϊκότητά σας, δεν ζηλεύομε την έλλειψη σωφροσύνης που σας διακρίνει! Γατί αναγνωρίζουμε ασφαλώς ότι οι Λακεδαιμόνιοι απέναντι στους εαυτούς των και στους θεσμούς της πατρίδας την εφαρμόζουν με πολύ μεγάλη ευαρέσκεια, κι όσο δεν για τη συμπεριφορά τους απέναντι στους άλλους, μολονότι θα μπορούσε κανείς να πει αρκετά, μπορεί να τα συνοψίζει λέγοντας ότι πιο πολύ απ’ όλους τους ανθρώπους, τους οποίους γνωρίζουμε, διακρίνονται απ’ το γεγονός ότι ταυτίζουν τα ευχάριστα με τα ωραία, ενώ τα συμφέροντα με τα δίκαια. Συνεπώς μια τέτοια αντίληψη ελάχιστα ανταποκρίνεται προς τις ανόητες ελπίδες σωτηρίας σας.
106. ΜΗΛΙΟΙ: Και ‘μεις για αυτόν ακριβώς τον λόγο πιστεύουμε κυρίως ότι οι Λακεδαιμόνιοι για το δικό τους συμφέρον δεν θα θελήσουν να προδώσουν τους Μηλίους, που είναι άποικοι επειδή δηλαδή θα έχαναν την εμπιστοσύνη των Ελλήνων που είναι φίλοι τους και θα φαινόταν χρήσιμοι στους εχθρούς τους.
Μετάφραση: Οδυσσέας Β. Τσιντζιράκος
