Υπάρχει δίκαιο του ισχυρότερου;
Τα όσα βιώνουμε τον τελευταίο καιρό τόσο στο εσωτερικό της χώρας, όσο και μ’ εκείνα που ταλανίζουν την ανθρωπότητα σκορπίζοντας παντού τον πανικό, την αβεβαιότητα, τον τρόμο, την ανέχεια για το μέλλον του πλανήτη, με έκαμαν ν’ ανασύρω απ’ το αρχείο μου -ομολογώ, αυτό γίνεται πια πολύ συχνά τα τελευταία χρόνια- τη χειρόγραφη (ακόμα) μετάφραση που πριν από κάποιες δεκαετίες επιχείρησα στο έργο του Θουκυδίδη. Και τούτη τη φορά στάθηκα στην Ενότητα: Ιστοριών Ε’, 84-116. Ήτοι στην περικοπή: «Διάλογος Μηλίων και Αθηναίων».
Τα συναισθήματά μου; Ό, τι λογής συναισθήματα μπορεί να δώσει μια διαπίστωση οικτρή και τρισάθλια.
Κάποτε οι νεοέλληνες θα πρέπει να το ομολογήσουμε με πολλή ντροπή: Δυστυχώς εκόντες άκοντες ουσιαστικά πετάξαμε τα άγια τοις κυσί και δώσαμε βορά στους ξένους, ολόκληρη σχεδόν την πολιτιστική και γραμματειακή μας κληρονομιά. Και πασχίζουμε σήμερα δίχως ερείσματα να κρατηθούμε στο διεθνές στερέωμα με την ιστορία μας εν πολλοίς πλαστογραφημένη, τη γλώσσα μας υβριδικά μεταλλαγμένη, και με θαμπή την επίγνωση ότι οι Έλληνες έδωσαν στον κόσμο τα φώτα. Τα φώτα όμως των Ελλήνων συνοδεύουν πια τα βήματα των ξένων, ενώ τα δικά μας βήματα σκοντάφτουν στο σκοτάδι των εθελότυφλων συνειδήσεών μας.
Και το τεράστιο κακό ξεκινάει από το γεγονός ότι η χωλαίνουσα παιδεία μας δείχνει από καταβολής ελληνικού κράτους να πάσχει από βαρειάς μορφής αλλεργία τόσο στην ιστορία, όσο και στη γλώσσα μας. Ειδικά την αρχαία ελληνική. Κι ας μη βιαστεί κανείς να δώσει την επιδερμική του ετυμηγορία, ότι απ’ τη στιγμή που υπάρχουν μεταφράσεις των αρχαίων ελληνικών κειμένων, η γνώση της αρχαίας γλώσσας είναι περιττή! Όσοι τα υποστηρίζουν αυτά δεν γνωρίζουν αφενός ότι καμμιά μετάφραση δεν μπορεί να ισοφαρίσει το πρωτότυπο, και αφετέρου -δυστυχώς για μας- οι πιο πολλές μεταφράσεις που έχουμε αποτελούν μεταγλώττιση ξενόγλωσσων μεταφράσεων στη νέα ελληνική! Έτσι όμως έχουμε ξεστρατίσει εντελώς από το πνεύμα του αρχαίου κειμένου. Και το πιο βαρύ είναι πως οι ξένοι όλα αυτά τα ξέρουν. Ξέρουν ότι δεν γνωρίζουμε την ιστορία μας και τη γλώσσα!
Και σαν να μη μας έφταναν αυτά, παρατηρούμε κι άλλα παράδοξα. Στις εκπαιδευτικές βαθμίδες αρκετών χωρών του εξωτερικού η αρχαία ελληνική γραμματεία και γλώσσα αποτελεί ένα από τα βασικά μαθήματα των σπουδαστών. Και ασφαλώς διδάσκεται και ο αξεπέραστος ανατόμος της ανθρώπινης ψυχής, ο Θουκυδίδης! Κι οπωσδήποτε και ο διαχρονικός και άκρως επίκαιρος «διάλογος Μηλίων και Αθηναίων». Ας σημειωθεί δε ότι η ως άνω ενότητα διδάσκεται κατά κόρον και σε Σχολές διπλωματικού χαρακτήρα, πέρα από την εκπαίδευση. Όμως, όμως, όμως. Οι θεωρούμενοι απόγονοι του Ομήρου, των τραγικών, του Πλάτωνα, του Αριστοτέλη κ.λπ. όχι μόνο εκδηλώνουν χλευαστικά την άρνησή των απέναντι στα έργα αυτών των γιγάντων του πνεύματος, αλλά δηλώνουν ανενδοίαστα και ανερυθρίαστα ότι μονάχα ανία θα τους προκαλέσει η ενασχόληση με το έργο οποιουδήποτε αρχαίου συγγραφέα, οπότε και το απορρίπτουν ως άχρηστο και περιττό.
Θα μπορούσα να παραθέσω πλείστα όσα. Δεν το κάμω, για να μπορώ να ελέγχω την οργή μου. Θα σταθώ μονάχα στον «Διάλογο Μηλίων και Αθηναίων».
Βρισκόμαστε στο 416π.Χ. Οι Αθηναίοι, κυρίαρχοι στη θάλασσα έφτασαν στο 15ο έτος του Πελοποννησιακού Πολέμου να μην υπολογίζουν κανέναν και τίποτα, προκειμένου ν’ απλώσουν την αυτοκρατορία τους σ’ ολόκληρη τη Μεσόγειο! Κι όλα πλέον τα θεωρούν δικά τους. Κι όποιος τολμάει να τους σταθεί εμπόδιο αφανίζεται εν μια νυκτί από προσώπου γης. Οι αντίπαλοί τους, Λακεδαιμόνιοι, αντιλαμβάνονται πως δεν μπορούν να τους εμποδίσουν στην επεκτατική τους πολιτική, οπότε και αναδιπλώνονται. Οι Αθηναίοι άλλο τόσο αποθρασύνονται. Έβαλαν μάλιστα στα σχέδιά τους και την κατάκτηση της Σικελίας και ετοιμάζονται πυρετωδώς. Άλλωστε όλα σχεδόν τα νησιά έχουν περιέλθει υπό την ηγεμονία τους.
Στα σχέδιά τους για την Σικελία ήταν και η κατάκτηση της νήσου Μήλου, που λόγω της θέσης της απέναντι από την Πελοπόννησο και στα μισά περίπου της διαδρομής Αθηνών- Κρήτης, θα μπορούσε ν’ αποτελέσει μια ενδεδειγμένη βάση για τον Αθηναϊκό στόλο, τόσο για την εμπορική, όσο και για την πολεμική δραστηριότητα.
Η Μήλος είναι αποικία των Λακεδαιμονίων και ως τώρα κατάφερε να κρατήσει ουδέτερη στάση στον πόλεμο. Συμπαθεί τη Σπάρτη, αλλά δεν εννοεί να υποταχθεί στην Αθήνα. Επιμένει να κρατήσει την αυτονομία της και την ανεξαρτησία της δίχως προστάτες και ηγεμόνες πάνω απ’ το κεφάλι της. Η Αθήνα όμως στηριζόμενη στο δίκαιο του ισχυρού δεν εννοεί να μην κατακτήσει ένα μικρό νησί, που εξυπηρετεί τα σχέδιά της!
Και. Όταν ήρθαν στο έδαφός της οι Αθηναίοι κατακτητές, έγινε συνδιάσκεψη μεταξύ πρέσβεων των δυο παρατάξεων. Στον διάλογο που θ’ ακολουθήσει -διάλογος ευαγγέλιο της εξωτερικής πολιτικής διαχρονικά και πανανθρώπινα- βλέπει κανείς ωμή τη σύγκρουση ανάμεσα στο δίκαιο του αδυνάτου και στο δίκαιο του ισχυρού. Τη σύγκρουση ανάμεσα στην ηθική ενός λαού μικρού και αδύναμου και στη βουλιμία του ιμπεριαλισμού της και υπερδύναμης! Στο κύλισμα των αιώνων η Μήλος εκάστοτε παίρνει τη μορφή της Κρήτης, της Κύπρου, της Ελλάδας, της Παλαιστίνης, του Λιβάνου, του Πόντου κ.ο.κ. Η Αθήνα, ως εκπρόσωπος του “Ισχυρού” με τις “Οβιδιακές της μεταμορφώσεις” γίνεται Ρώμη, Βυζάντιο, Μ. Βρετανία, Ναπολεόντεια Γαλλία, Αυστρία, Ρωσία, Γερμανία, Τουρκία, Αμερική, κ.ο.κ. Και ο αδύνατος και ο ισχυρός προβάλλουν το δικό τους «δίκαιο»! Προσοχή όμως: Όλοι μας τασσόμαστε υπέρ του αδυνάτου! Ταυτόχρονα όλοι μας αιτιολογούμε το μεγάλο ψάρι να τρώει το μικρό! Νόμος γαρ της φύσης. Το πραγματικό δίκαιο ποιο είναι τελικά;
Τον διάλογο Μηλίων και Αθηναίων από μετάφραση θα τον δημοσιεύσω σε ενότητες, στην πάντα για μένα φιλόξενη ηλεκτρονική εφημερίδα «Χώρα Αγιά». Θέλει πολλή προσοχή η ανάγνωση. Αλλοιώς είναι φοβερά δύσκολη η κατανόηση του πιο εγκεφαλικού ιστορικού της ανθρωπότητας.
Οδυσσέας Β. Τσιντζιράκος
