Δήμος Αγιάς / Τρία χρόνια μετά τον Daniel, τα 16,6 εκατομμύρια ευρώ των αποκαταστάσεων παραμένουν στα χαρτιά
Εννέα σημεία καταστροφών, τρεις αναγκαίες γέφυρες και σοβαρές εκκρεμότητες στο οδικό δίκτυο
Υπουργική απόφαση από τον Ιούνιο του 2024, αλλά τα έργα ακόμη δεν έχουν ξεκινήσει
Η γέφυρα του Παλαιοπύργου παραμένει σύμβολο εγκατάλειψης και καθημερινού κινδύνου
Κείμενο: Νίκος Γουργιώτης
Φωτογραφίες: Γιώργος Κουκουτιανός
Τρία χρόνια και δύο μήνες μετά τις καταστροφικές κακοκαιρίες «Daniel» και «Elias», που έπληξαν τη Θεσσαλία τον Σεπτέμβριο του 2023, οι πληγές στον Δήμο Αγιάς παραμένουν ανοιχτές. Κατεστραμμένες γέφυρες, διαλυμένα τεχνικά έργα, προβληματικές οδικές συνδέσεις και επικίνδυνα σημεία εξακολουθούν να συνθέτουν μια εικόνα που ελάχιστα θυμίζει τις κυβερνητικές δεσμεύσεις για άμεση αποκατάσταση των υποδομών.
Κι όμως, δεν πρόκειται για έργα που απλώς ζητήθηκαν ή βρίσκονται ακόμη στο στάδιο των προτάσεων. Πρόκειται για παρεμβάσεις που έχουν καταγραφεί επισήμως, έχουν κοστολογηθεί και έχουν ενταχθεί στον σχεδιασμό του Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών, με συνολικό προϋπολογισμό 16,6 εκατομμυρίων ευρώ αποκλειστικά για τον Δήμο Αγιάς.
Το αποκαλυπτικό στοιχείο της υπόθεσης βρίσκεται σε επίσημη υπουργική απόφαση, υπογεγραμμένη στις 17 Ιουνίου 2024 από τον τότε υπουργό Υποδομών και Μεταφορών Χρήστο Σταϊκούρα, με αριθμό πρωτοκόλλου Α/ΣΕΡ000/142802 και ΑΔΑ Ρ9ΟΦ465ΧΘΞ-ΔΦ2. Στο συγκεκριμένο έγγραφο εγκρίνεται ο προσδιορισμός και η εξειδίκευση των κατεπειγόντων έργων αποκατάστασης των ζημιών που προκάλεσαν οι δύο θεομηνίες στις Περιφέρειες Θεσσαλίας και Στερεάς Ελλάδας. Στον σχετικό πίνακα της απόφασης καταγράφονται για τον Δήμο Αγιάς εννέα σημεία αστοχίας και προϋπολογισμός 16.600.000 ευρώ.
Παρά τη σαφή αυτή διοικητική πρόβλεψη και παρά το γεγονός ότι έχουν μεσολαβήσει περισσότερα από δύο χρόνια από την έκδοση της υπουργικής απόφασης, η εικόνα στις πληγείσες περιοχές του Δήμου Αγιάς παραμένει ουσιαστικά αμετάβλητη. Οι σχετικές συμβάσεις έχουν υπογραφεί, ωστόσο, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία για την πορεία των παρεμβάσεων, δεν έχει ακόμη πραγματοποιηθεί εγκατάσταση του αναδόχου και έναρξη των εργασιών στα συγκεκριμένα σημεία.
Παλαιόπυργος: Η γέφυρα που κατέρρευσε και δεν ξαναχτίστηκε
Η πλέον χαρακτηριστική περίπτωση είναι αναμφίβολα η γέφυρα του Παλαιοπύργου, η οποία καταστράφηκε τον Σεπτέμβριο του 2023 από την ορμή των νερών του «Daniel».
Η πλήρης αστοχία του κεντρικού μεσόβαθρου, πιθανότατα εξαιτίας υποσκαφής, οδήγησε στην κατάρρευση των εκατέρωθεν ανοιγμάτων της γέφυρας, διακόπτοντας μια ιδιαίτερα σημαντική οδική σύνδεση. Η γέφυρα εξυπηρετούσε την επικοινωνία του Παλαιοπύργου με το Στόμιο, το Ομόλιο, την Αλεξανδρινή, τα παράλια και την ευρύτερη περιοχή του Δήμου Τεμπών. Σήμερα, περισσότερο από τρία χρόνια αργότερα, παραμένει κατεστραμμένη και εν μέρει βυθισμένη στην κοίτη του ποταμού, χωρίς να έχει πραγματοποιηθεί η αναγκαία αποκατάσταση.
Το πλέον ανησυχητικό είναι ότι, παρά την εξαιρετικά επικίνδυνη κατάστασή της, εξακολουθεί να χρησιμοποιείται από κατοίκους και αγρότες, οι οποίοι επιχειρούν να περάσουν από τα κατεστραμμένα τμήματά της προκειμένου να φτάσουν στις καλλιέργειες και στις ιδιοκτησίες τους.
Οι εικόνες αυτές έχουν κάνει επανειλημμένα τον γύρο του διαδικτύου, προκαλώντας αίσθηση όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό.
Πίσω, ωστόσο, από τις εντυπωσιακές και συνάμα τρομακτικές εικόνες βρίσκεται μια σκληρή καθημερινή πραγματικότητα.
Οι αγρότες που δεν επιλέγουν να διακινδυνεύσουν τη ζωή τους διασχίζοντας τη γέφυρα είναι αναγκασμένοι να χρησιμοποιούν την εθνική οδό, πραγματοποιώντας παράκαμψη περίπου 35 χιλιομέτρων για να φτάσουν στα χωράφια τους. Πρόκειται για σημαντική επιβάρυνση σε χρόνο, καύσιμα και κόστος μετακίνησης, ιδιαίτερα για ανθρώπους που χρειάζεται να επισκέπτονται καθημερινά τις καλλιέργειές τους. Η κατάσταση περιπλέκεται ακόμη περισσότερο τα Σαββατοκύριακα, εξαιτίας των περιορισμών στην κυκλοφορία αγροτικών μηχανημάτων στην εθνική οδό.
Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, υπάρχει ένας ακόμη σοβαρός κίνδυνος, ο οποίος σχετίζεται με την αντιπλημμυρική προστασία της περιοχής. Η κατεστραμμένη γέφυρα, όπως βρίσκεται μέσα στην κοίτη, ενδέχεται σε περίπτωση νέων έντονων πλημμυρικών φαινομένων να λειτουργήσει ως εμπόδιο στην ομαλή απορροή των υδάτων. Εάν αυτό συμβεί, υπάρχει κίνδυνος εκτροπής μεγάλων ποσοτήτων νερού προς τον οικισμό του Παλαιοπύργου και τις γύρω καλλιεργήσιμες εκτάσεις, με ενδεχομένως καταστροφικές συνέπειες.
Επομένως, η αποκατάστασή της δεν αποτελεί μόνο ζήτημα συγκοινωνιακής εξυπηρέτησης. Είναι πρωτίστως ζήτημα ασφάλειας και πρόληψης απέναντι σε μια πιθανή νέα πλημμύρα.
Αλεξανδρινή: Η πλημμύρα εξαφάνισε το πέρασμα, η αποκατάσταση όμως δεν ήρθε
Μία ακόμη χαρακτηριστική περίπτωση εντοπίζεται στην περιοχή της Αλεξανδρινής, στο Δέλτα του Πηνειού.
Εκεί, η δύναμη των ορμητικών νερών του «Daniel» προκάλεσε πλήρη αστοχία και παράσυρση του υφιστάμενου τεχνικού γεφύρωσης, το οποίο ουσιαστικά εξαφανίστηκε. Η καταστροφή ήταν τέτοιας έκτασης ώστε κρίθηκε αναγκαία η δημιουργία νέας γέφυρας στο συγκεκριμένο σημείο, πρόταση η οποία έγινε αποδεκτή στον σχεδιασμό των απαιτούμενων αποκαταστάσεων.
Ωστόσο, μέχρι σήμερα δεν έχει πραγματοποιηθεί ουσιαστική παρέμβαση, με αποτέλεσμα η περιοχή να εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα οδικής πρόσβασης. Πρόκειται για μια υποδομή ιδιαίτερης σημασίας, καθώς το Δέλτα του Πηνειού αποτελεί μια περιοχή με ιδιαίτερα γεωγραφικά χαρακτηριστικά, αγροτικές δραστηριότητες και ανάγκες καθημερινής μετακίνησης.
«Σταβάρι»: Μια τρίτη γέφυρα στα σχέδια
Στα έργα που εξακολουθούν να αναμένονται περιλαμβάνεται και η αποκατάσταση της διάβασης στη θέση «Σταβάρι», στο σημείο που συνδέει τον επαρχιακό δρόμο Ομολίου – Στομίου με τον Παλαιόπυργο.
Στο συγκεκριμένο σημείο καταγράφηκαν προβλήματα στο τεχνικό με σωληνωτούς οχετούς της ιρλανδικής διάβασης, καθώς και διαβρώσεις της κοίτης από την έντονη ροή των υδάτων. Για την οριστική αντιμετώπιση του προβλήματος προτάθηκε η κατασκευή μιας τρίτης γέφυρας, ώστε να διασφαλιστεί η ασφαλής διέλευση και να περιοριστούν οι κίνδυνοι από μελλοντικά πλημμυρικά φαινόμενα. Και αυτή η παρέμβαση, όμως, εξακολουθεί να παραμένει στα σχέδια.
Οι υπόλοιπες εκκρεμότητες σε Σκήτη, Μαρμαρίνη, Δήμητρα και Καρίτσα
Ο κατάλογος των καταστροφών δεν σταματά στις τρεις προαναφερόμενες θέσεις.
Στη Σκήτη, οι κακοκαιρίες προκάλεσαν σοβαρές ζημιές σε δύο οδικούς άξονες, στον δρόμο Σκήτη – Αγιόκαμπος και στον δρόμο Σκήτη – Αγιά. Στα συγκεκριμένα σημεία σημειώθηκαν ολισθήσεις και διαβρώσεις πρανών επιχωμάτων οδοποιίας, εξαιτίας της εγκάρσιας ροής των υδάτων, καθιστώντας αναγκαίες τεχνικές παρεμβάσεις για τη σταθεροποίηση και την ασφαλή χρήση των δρόμων.
Στον δρόμο Ελευθέριο – Μαρμαρίνη, περίπου στο μέσο της διαδρομής, τεχνικό έργο αποκολλήθηκε κατά τη διάρκεια των πλημμυρών του «Daniel», χωρίς μέχρι σήμερα να έχει αποκατασταθεί.
Αντίστοιχα, εκκρεμεί παρέμβαση στην τάφρο της Δήμητρας, ενώ προβλήματα είχαν καταγραφεί και στον δρόμο προς την Καρίτσα, όπου η έντονη ροή των νερών προκάλεσε διάβρωση πρανών και επιχωμάτων.
Στον δρόμο Καρίτσα – Σπηλιά είχαν επίσης διαπιστωθεί φθορές σε λιθοδομές, διαβρώσεις επιχωμάτων προσβάσεων και άλλες αστοχίες, που καθιστούσαν απαραίτητη την εκτέλεση εργασιών αποκατάστασης.
Όλες αυτές οι παρεμβάσεις συνθέτουν ένα εκτεταμένο πλέγμα αναγκών, το οποίο δεν αφορά απλώς την αποκατάσταση της εικόνας του οδικού δικτύου, αλλά την ασφαλή μετακίνηση κατοίκων και επισκεπτών, την εξυπηρέτηση της αγροτικής παραγωγής και την ομαλή λειτουργία της τοπικής οικονομίας.
Η υπουργική απόφαση που αποτυπώνει τις κυβερνητικές δεσμεύσεις
Το ιδιαίτερα σημαντικό στοιχείο στην υπόθεση είναι ότι οι απαιτούμενες αποκαταστάσεις δεν αποτελούν μια γενική ή αόριστη διεκδίκηση.
Η απόφαση του Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών της 17ης Ιουνίου 2024 αποτελεί επίσημο διοικητικό έγγραφο, στο οποίο αποτυπώνεται ο σχεδιασμός για την αντιμετώπιση των καταστροφών.
Συνολικά, στο συγκεκριμένο έγγραφο καταγράφονται 1.007 σημεία αστοχίας, με συνολικό προϋπολογισμό 899,7 εκατομμυρίων ευρώ, στις πληγείσες περιοχές της Θεσσαλίας και της Στερεάς Ελλάδας. Ειδικότερα, στην Περιφερειακή Ενότητα Λάρισας καταγράφονται 123 σημεία αστοχίας, με προϋπολογισμό 85,56 εκατομμυρίων ευρώ, εκ των οποίων τα εννέα βρίσκονται στον Δήμο Αγιάς και αντιστοιχούν σε 16,6 εκατομμύρια ευρώ.
Στην ίδια απόφαση επισημαίνεται ότι η ιεράρχηση των έργων έγινε με βάση συγκεκριμένα κριτήρια, μεταξύ των οποίων η κρισιμότητα των αστοχιών για την ασφαλή διέλευση των πολιτών, τα γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά των περιοχών, οι κατολισθήσεις, οι υποχωρήσεις επιχωμάτων, οι καταρρεύσεις γεφυρών και οι καταστροφές τεχνικών έργων. Με άλλα λόγια, η ίδια η Πολιτεία είχε αναγνωρίσει την αναγκαιότητα και τον κατεπείγοντα χαρακτήρα των συγκεκριμένων παρεμβάσεων.
Επιπλέον, με την Πράξη 21 του Υπουργικού Συμβουλίου της 12ης Οκτωβρίου 2023 είχε αναληφθεί από το Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών ο σχεδιασμός, η ανάθεση και η εκτέλεση των κατεπειγόντων έργων αποκατάστασης.
Επομένως, η ευθύνη για την προώθηση και υλοποίηση των συγκεκριμένων έργων δεν μπορεί να παραμένει ασαφής.
Άλλη εικόνα στα έργα της Περιφέρειας Θεσσαλίας
Αξιοσημείωτο είναι ότι, σε αντίθεση με τις εκκρεμότητες των έργων που ανέλαβε το Υπουργείο Υποδομών, παρεμβάσεις που είχαν αναληφθεί από την Περιφέρεια Θεσσαλίας έχουν ήδη πραγματοποιηθεί.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η αποκατάσταση του δρόμου Βελίκα – Παλιουριά, όπου είχαν καταγραφεί σημαντικές ζημιές, καθώς και οι καθαρισμοί και οι διευθετήσεις χειμάρρων σε διάφορα σημεία.
Η διαφορετική αυτή εικόνα δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για τους λόγους που οι παρεμβάσεις αρμοδιότητας του Υπουργείου εξακολουθούν να παρουσιάζουν τόσο μεγάλη καθυστέρηση.
Έγγραφα, παρεμβάσεις και ερωτήσεις στη Βουλή χωρίς αποτέλεσμα
Το ζήτημα των καθυστερήσεων δεν είναι άγνωστο στην κεντρική διοίκηση.
Κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών έχουν αποσταλεί επανειλημμένα έγγραφα και αιτήματα από τους Δήμους Αγιάς και Τεμπών προς την κυβέρνηση και τα αρμόδια υπουργεία, με αντικείμενο την ανάγκη άμεσης προώθησης των αποκαταστάσεων.
Παράλληλα, η υπόθεση έχει απασχολήσει κατ’ επανάληψη το Ελληνικό Κοινοβούλιο, μέσω ερωτήσεων και παρεμβάσεων κοινοβουλευτικού ελέγχου.
Η κατεστραμμένη γέφυρα του Παλαιοπύργου έχει βρεθεί πολλές φορές στο επίκεντρο της δημοσιότητας, με εικόνες και βίντεο που αναδεικνύουν τόσο την επικινδυνότητα της κατάστασης όσο και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν καθημερινά οι κάτοικοι της περιοχής.
Παρά ταύτα, ουσιαστική μεταβολή δεν έχει καταγραφεί.
Τρία χρόνια μετά, τα ερωτήματα παραμένουν
Οι καταστροφές του Σεπτεμβρίου του 2023 αποτέλεσαν μια από τις μεγαλύτερες δοκιμασίες που γνώρισε η Θεσσαλία τις τελευταίες δεκαετίες.
Τότε, η αποκατάσταση των υποδομών και η αντιπλημμυρική θωράκιση των πληγεισών περιοχών είχαν παρουσιαστεί ως απόλυτη προτεραιότητα. Σήμερα, όμως, η πραγματικότητα σε αρκετά σημεία του Δήμου Αγιάς εξακολουθεί να απέχει σημαντικά από εκείνες τις δεσμεύσεις.
Οι κάτοικοι του Παλαιοπύργου εξακολουθούν να αντικρίζουν την κατεστραμμένη γέφυρα. Στην Αλεξανδρινή το πέρασμα που παρέσυραν τα νερά δεν έχει αντικατασταθεί. Στο «Σταβάρι» η αναγκαία παρέμβαση εκκρεμεί. Σε Σκήτη, Μαρμαρίνη, Δήμητρα και Καρίτσα οι πληγές στο οδικό δίκτυο εξακολουθούν να υπενθυμίζουν τη σφοδρότητα των πλημμυρών.
Και όλα αυτά ενώ υπάρχει επίσημη υπουργική απόφαση, συγκεκριμένος προϋπολογισμός και προσδιορισμένο αντικείμενο αποκατάστασης.
Τα ερωτήματα, επομένως, είναι συγκεκριμένα και απαιτούν εξίσου συγκεκριμένες απαντήσεις.
Γιατί, παρά την παρέλευση τόσο μεγάλου χρονικού διαστήματος, δεν έχουν ξεκινήσει οι εργασίες; Ποιοι λόγοι εμποδίζουν την εγκατάσταση του αναδόχου; Ποιο είναι το πραγματικό χρονοδιάγραμμα έναρξης και ολοκλήρωσης των έργων; Και, κυρίως, ποια μέτρα λαμβάνονται στο μεταξύ για την προστασία των πολιτών από τους κινδύνους που εξακολουθούν να υφίστανται;
Η περίπτωση του Δήμου Αγιάς δεν αποτελεί απλώς μια ακόμη ιστορία καθυστερήσεων στην εκτέλεση δημοσίων έργων.
Αποτελεί μια υπόθεση που συνδέεται άμεσα με την ασφάλεια ανθρώπων, την αγροτική παραγωγή, την τοπική οικονομία και την ανάγκη ουσιαστικής προστασίας μιας περιοχής που έχει ήδη δοκιμαστεί σκληρά από τα ακραία καιρικά φαινόμενα.
Τρία χρόνια μετά τον «Daniel», οι κατεστραμμένες γέφυρες εξακολουθούν να βρίσκονται εκεί. Τα 16,6 εκατομμύρια ευρώ έχουν καταγραφεί σε επίσημη υπουργική απόφαση. Εκείνο που εξακολουθεί να απουσιάζει είναι τα ίδια τα έργα.
Και όσο αυτά δεν ξεκινούν, το ερώτημα γίνεται ολοένα πιο επιτακτικό: Πόσο ακόμη θα χρειαστεί να περιμένουν οι κάτοικοι του Δήμου Αγιάς για να αποκατασταθούν όσα καταστράφηκαν μέσα σε λίγες ημέρες τον Σεπτέμβριο του 2023;
